Ndrysho madhësinë e shkronjave

verzioni për printim

copyright

Jeta në Kosovë debaton për trashëgiminë e Enver Hoxhës

23 tetor 2008   Emisioni i kësaj jave, Jeta në Kosovë, ka debatuar për Enver Hoxhën dhe rolin e tij në Kosovë. Kush e përkrahë e kush e kritikon Enver Hoxhën në Kosovë?

A janë lënduar viktimat brenda dhe jashtë vendit, me rastin e mbajtjes së simpoziumit në Prishtinë, për nderimin e Hoxhës? Si i zgjedhin shqiptarët heronjtë e tyre?

Për të diskutuar rreth kësaj çështje kontraverse, mysafirë të Muhamet Hajrullahut ishin:

Halil Matoshi – analist dhe redaktor i të përditshmës Express;
Armand Shkullaku – analist nga Tirana dhe drejtor i TV Klan – Kosova;
Ibush Bytyci and Sadije Bytyci – aktivistë të çështjes kombëtare;
Metush Zenuni – historian,.

Para fillimit të debatit, u shfaq një reportazh për kulturën, i përgatitur nga Arif Muharremi, i cili e mbuloi ngjarjen e javës së filmit turk në Prishtinë.

Debati filloi me një reportazh të përgatitur nga televizioni publik, RTK, në të cilin u shfaqën pamje nga ceremonia e festimit të 100-vjetorit të ditëlindjes së Enver Hoxhës, e cila u mbajtë në Prishtinë. Pjesëmarrësit në ceremoni u mburrën dhe e lavdëruan rolin e Hoxhës për Kosovën.

Më tutje, diskursi filloi me pyetjen për znj. Bytyçi, meqë dukej qartë nga pamjet e reportazhit se ajo ka qenë e entuziazmuar gjatë ceremonisë në Prishtinë. Ajo tha se emocionet e saj kanë qenë të paevitueshme dhe se ajo gjithmonë është mburrur me ish-presidentin shqiptar.
 
“E adhuroj Enver Hoxhën. Ai ka qenë i drejtë dhe korrekt. Ai është kujdesur për vendin e tij si për një zog,” tha Bytyçi.

Ajo sqaroi se gjatë kohës së Hoxhës, ka pasur siguri, rregull dhe sundim të ligjit në Shqipëri, për dallim nga regjimi demokratik që pasoi, i cili, sipas saj, e ka shkatërruar Shqipërinë.
 
I pyetur se pse shqiptarët e Kosovës e festuan ditëlindjen e një lideri, i cili konsiderohet diktator në vendin e tij, z. Bytyçi tha se Enver Hoxha ka qenë një personalitet, i cili ka ardhur në pushtet në momentin e duhur.
 
“Enver Hoxha na ka edukuar dhe na ka mësuar se si t’i çlirojmë trojet tona. Trupa diplomatike e Shqipërisë dhe Partia Komuniste na ka mësuar të gjithë neve që kemi jetuar në perëndim se si të luftojmë për interesat tona kombëtare,” tha z. Bytyçi, ish-anëtar i Partisë Komuniste Punëtore të Shqipërisë.

Sipas Bytyçit, ata e kanë të drejtën absolute që ta thërrasin Enver Hoxhën si idol, meqë ai i ka mbrojtur, siç i quan ai, interesat tona kombëtare.
“Partia Komuniste e Shqipërisë nga ka mbrojtur nga shërbim sekrete të ish-Jugosllavisë, të cilat kanë qenë aktive edhe në Francë,” tregoi Bytyçi.

Armand Shkullaku intervenoi në debat, duke e pyetur z. Bytyçi se pse kosovarët tjerë që jetonin në Francë nuk ishin anëtar të Partisë Komuniste.

Në lidhje me këtë, Bytyçi argumentoi se jo të gjithë kosovarët kanë qenë të njoftuar me detajet e çështjes kombëtare, dhe se shërbimet sekrete jugosllave kanë penguar pjesëmarrjen e tyre.

“Në fillim të 80-ave ne e kemi hapur një Klub Politik Shqiptar në Paris, të quajtur ‘Avni Rrustemi’,” tha Bytyçi.
 
I pyetur se çfarë konkretisht ka bërë diplomacia shqiptare me imigrantët kosovarë në Europë për të promovuar çështjen e Kosovës dhe shqetësime të tjera kombëtare, Bytyçi tha se kanë organizuar demonstrata në kryeqytetin e Francës me diasporën shqiptare që jetonte atje.
 
“Frika nga shërbimet sekrete jugosllave dhe dashuria për mëmëdheun na ka bërë së bashku që ta duam kryetarin shqiptar,” tha Bytyçi.

I pyetur se çfarë reagimi ka provokuar në Tiranë ceremonia e mbajtur në Prishtinë, Shkullaku tregoi se ka pasur një perceptim dualist të kësaj ngjarjeje.

“Shumica e opinionit publik në Shqipëri e ka parë këtë si diçka qesharake, përderisa të tjerët e kanë parë si diçka që ka shkaktuar plagë,” tha Shkullaku.
 
Sipas Shkullakut, kjo i kujton atij periudhën e para 20 viteve, kur shqiptarët e lavdëronin liderin e tyre.
 
Ai shtoi se ka qenë qesharake që ta shohim djalin e Hoxhës duke e lexuar një letër të gruas së Enverit, në të cilën ajo e quan Kosovën “Kosmet” dhe duke e parë ministrin e jashtëm shqiptar që i quan kosovarët “vëllezërit tanë”, përderisa gjatë komunizmit kosovarët thirreshin si “shokët”, ndërsa kinezët thirreshin si “vëllezërit”.

“Gjysma e familjeve në Shqipëri janë lënduar nga kjo ngjarje, meqë ato kanë vuajtur nën regjimin komunist nëpër kampet e internimit, burgje dhe forma tjera të persekutimit,” shtoi Shkullaku.
 
Shkullaku theksoi se ai e kupton se pse shumë kosovarë janë lënduar kur Goran Bregoviçi u nderua si Qytetar Nderi i Tiranës, përkundër nostalgjisë së shqiptarëve për muzikën serbe, që nga koha kur ajo ka qenë e vetmja mënyrë për t’ju çasur botës së jashtme, për shkak të izolimit strikt, në të cilin kanë jetuar.

Duke reaguar në mbrojtje të Hoxhës, znj. Bytyçi pohoi se gjatë regjimit të Hoxhës nuk ka pasur praktika destruktive, si vjedhje, prostitucion ose rrëmbime.

“Enver Hoxha nuk ka dashur të ndërtojë pallate dhe apartamente të larta si në kohën e kryeministrit aktual të Shqipërisë. Përkundrazi, ai ka zgjedhur ngjalljen e ekonomisë së vendit,” tha znj. Bytyçi.

Halil Matoshi sjelli citate të disa organizatave ndërkombëtare, duke kronikizuar dhunën dhe shkeljen e të drejtave të njeriut gjatë regjimit komunist në Shqipëri.

“5,577 burra dhe 450 gra janë ekzekutuar. 26,760 burra dhe 7,867 gra janë burgosur. 1,065 persona kanë vdekur nëpër burgjet e komunizmit. 408 persona janë çmendur,” tregoi Matoshi.
 
Ai pohoi se është shumë i qetë karshi ndjenjave të kosovarëve për komunizmin dhe racizmin. Sipas tij, ai është më shumë i interesuar për paradigmën se sa për personat specifikë apo propagandën ideologjike.
 
“Ajo çfarë ka bërë Hitleri me Aushvicin dhe çfarë ka bërë Stalini me Gulagun, atë e ka bërë Hoxha me kampet e internimit në Shqipëri,” shtoi Matoshi.

Në anën tjetër, Zenuni, një simpatizues tjetër i Enver Hoxhës, i cili ka qenë vetëm 15 vjeçar kur ish-presidenti shqiptar kishte vdekur, theksoi se ai ka pasur shumë emocione në ceremoni.

“Si për shumë kosovarë të viktimizuar nga autoritetet serbe, Enver Hoxha u bë idol dhe simbol i interesave tona kombëtare,” theksoi Zenuni.

Sipas tij, reagimi ndaj kësaj ceremonie ka qenë diktatorial, meqë mediat kosovare, veçanërisht Ekspresi dhe Koha Ditore, kanë reaguar shumë vrazhdë.

“Qëndrimi i Baton Haxhiut, Shkëlzen Maliqit dhe Halil Matoshit në këtë gazetë ka qenë shumë i ndikuar nga mendësia komuniste jugosllave. Këta njerëz e kundërshtojnë çdo ide që nuk është e njëjtë me idetë e tyre,” tha Zenuni.

Duke u përgjigjur në këtë, Matoshi pyeti (për veten) nëse ai kishte shkruar ndonjëherë diçka që e lavdëronte regjimin jugosllav ose komunizmin.

I pyetur se pse e do Enver Hoxhën, Zenuni tha se ai vjen nga një familje e persekutuar nga regjimi jugosllav dhe për të, Enver Hoxha ishte një shpërtimtar.

“U bëra anëtar i një organizate ilegale që e kundërshtonte regjimin jugosllav dhe deri në përfundim të luftës në Kosovë kam vazhduar të punoj për interesat kombëtare të Kosovës dhe për bashkimin e Kosovës me Shqipërinë,” tha Zenuni.

Sipas Zenunit, “Enver Hoxha ka qenë personifikimi ideal i Shqipërisë për shqiptarët e Kosovës.

Shqiptarët e Kosovës kishin dy zgjedhje, ose të ishin me Enver Hoxhën dhe Tiranën, ose të ishin me Titon dhe Jugosllavinë. Unë jam shumë krenar që isha me Enverin dhe Shqipërinë.”

Në anën tjetër, Shkullaku vuri theksin tek naiviteti për të spjeguar zgjedhjen që shumë kosovarë kanë zgjedhur që ta duan Enver Hoxhën.
 
Sipas tij, propaganda komuniste ka shpëlarë trurin e tre milion shqiptarëve dhe lehtë i ka manipuluar kosovarët, të cilët jetonin nën okupim.

Sidoqoftë, ai theksoi se problemi nuk qëndron në atë se kë e keni dashur dhe kë e keni idealizuar, por problemi është sot. Me kë jeni sot?

“Një sqarim është ndoshta mungesa e identitetit në një shoqëri të hapur demokratike, apo thjesht naiviteti,” tha Shkullaku.
 
Duke u përgjigjur në pyetjen nëse vërtet Enver Hoxha ka bërë ndonjë gjë për interesat kombëtare të Kosovës, Shkullaku tha se ata do duhej ta ekzaminojnë historinë dhe të shohin planet e Hoxhës për ta bërë Shqipërinë republikë të shtatë të Jugosllavisë, përkundër faktit se kjo përpjekje dështoi për shumë arsye.
 
“Në maj të vitit 1970, gjatë vizitës së tij në Tropojë, Hoxha deklaroi se nëse Jugosllavia do të sulmohej nga vendet tjera, Shqipëria do të ishte aty për ta mbrojtur popullin jugosllav,” tha Shkullaku, duke ju referuar përpjekjes së Hoxhës për të normalizuar marrëdhëniet me Jugosllavinë, në kohën kur ai nuk kishte aleatë.

Sipas Shkullakut, Hoxha e ka përdorur Kosovës sa herë që i është dashur për të përmirësuar pozitln e tij politike.
 
“Statistikat më të reja tregojnë se 99 % e shqiptarëve besonin se Hoxha ishte një kriminel, i cili ka merituar të ndëshkohet, përderisa 1 % besojnë se Hoxha ishte një lider i drejtë.

Duke folur rreth përvojës së Shqipërisë gjatë komunizmit, Shkullaku deklaroi se, pyetjes se a ka qenë i mirë apo i keq komunizmi për shoqërinë shqiptare, i është dhënë përgjigje kur, pas rënies së regjimit, mijëra shqiptarë ia mësynë barkave dhe anijeve për të ikur nga vendi, meqë nuk kishin mundësi që të ushqenin as fëmijët e tyre.

“Njerëzit që kanë besuar në atë sistem për 50 vite, tani e kanë të vështirë që ta pranojnë se ata e kanë pasur gabim dhe se ai sistem ka qenë një fantom,” konstatoi Shkullaku.

Duke debatuar me Shkullakun rreth asaj se a ka qenë shokuese për opinionin publik shqiptar, ceremonia e ditëlindjes së Hoxhës në Prishtinë, Zenuni theksoi se edhe opinioni publik i Kosovës ka qenë po aq i prekur kur Sali Berisha, kryetar i Republikës së Shqipërisë, e furnizonte Serbinë me derivate, përkundër sanksioneve të vendosura nga komuniteti ndërkombëtar.
 
Në anën tjetër, Zenuni i kundërshtoi thënjet e Shkullakut, duke i treguar këtij të fundit se Hoxha ka qenë gjithmonë i përkushtuar ndaj interesave kombëtare dhe e ka kundërshtuar ndarjen e Kosovës.
 
“Enver Hoxha ka folur kundër torturës së titistëve jugosllavë, që ushtronin ndaj punëtorëve dhe studentëve kosovarë, shumica e të cilëve ishin shqiptarë. Enver Hoxha i ka thënë Titos, “mos luaj me zjarrin, sepse do digjesh vet në të.””

Duke ju përgjigjur Zenunit, Shkullaku tha se deklarata zyrtare e Hoxhës rreth demonstratave të studentëve të 1981-shit në Kosovë, ishte se ato ishin të organizuara nga agjentët jugosllav e jo nga studentët kosovarë.
 
I pyetur se çfarë pozicioni duhet të marrë Kosova në të ardhmen rreth imazhit dhe rolit të Enver Hoxhës, Matoshi deklaroi se shoqëria shqiptare në Shqipëri dhe Kosovë ka nevojë për një vizion të qartë të cilin duhet ta ndjekin, meqë tani ato janë shoqëri të hapura që i kanë përqafuar vlerat demokratike.

“Kjo shoqëri ka nevojë që me ligj t’i dënojë krimet e komunizmit, kudo që ato kanë ndodhur.

Shoqëria jonë duhet të mësojë se Enver Hoxha, duke u ndjerë inferiorë karshi kundërshtarëve jugosllavë, kurrë nuk e ka përmendur Kosovën si çështje për diskutim, deri në Konferencën e Bujanit,” tha Matoshi.

Sipas Matoshit, anëtarësimi në NATO dhe në BE, në njërën anë, dhe komunizmi në anën tjetër, nuk shkojnë së bashku, meqë janë armiq ideologjikë.

Kulmi i javës

Nëntë mësuese të shkollimit parafillor në Drenas diplomuan nga Instituti Primuth i Gjermanisë dhe nga një institut për hulumtime nga Zvicra. I financuar nga Caritasi i Luksenburgut dhe Caritasi i Zvicrës, si dhe i promovuar nga MASHT-ti, qëllimi i projektit ka qenë ndihmimi i mësuesve për përgatitjen e fëmijëve për shkollë.

Shyhrete Hysenaj, mësuese në qerdhën “Dielli” në Drenas, tha se fondet janë shumë të vogla dhe se shumica e lodrave në klasën e saj janë bërë nga vet mësuesit.

“Jemi duke provuar që t’i përgatisim këta fëmijë për shkollë, duke i socializuar ata me njëri tjetrin,” tha Hysenaj.
 
Organizatorët ishin të kënaqur me angazhimin e MASHT-it për promovimin e kësaj iniciative.
 
Pas transmetimit të debatit qendror, u shfaq kronika “Dhëndrri i Kosovës”, e më pastaj debati komunal “Jeta në Deçan”, i cili u moderua nga Jeta Xharra.


Emisioni “Jeta në Kosovë”, bashkëprodhim i RTK-së dhe Rrjetit Ballkanik të Gazetarisë Hulumtuese, BIRN, transmetohet çdo të enjte me fillim prej orës 20:15.