Ndrysho madhësinë e shkronjave

verzioni për printim

copyright

Artikujt tjerë:

NDIQ GJURMËT NËPËR LETRA

Thirrje për aplikim në trajnim në media për komunitetin RAE

Raporti i Monitorimit të Gjykatave

Buletini "Drejtesia ne Kosove" ofron informata te rendesishme per sistemin e Drejtesise ne Kosove.

BIRN mban tryeza të rrumbullakëta për problemet në sistemin gjyqësor

Instituti GAP dhe BIRN prezentojnë "Letrat e hapura për Kryetarët e Komunave të Kosovës"

Thirrje për aplikim për pjesëmarrje në rundin e parë të Programit të BIRN-it për Bashkëpunim Kulturor në Ballkan

Marrëveshja e koalicionit dëmton demokracinë në Kosovë

Kosova, parajsë e kontrabandës së armëve

Shqiptarët e Kosovës shikojnë përtej afatit të dhjetorit

Grupi i armatosur shqiptar kthehet në skenë

Kosova mes drejtësisë dhe krimit të organizuar

Rasti Kurti: kokëçarje ligjore për OKB-në

Kosova - rreth e rrotull!

Hulumtim: Masakra në fshatin Husaj ende brenë Malin e Zi

Rritja e numrit të vetëvrasjeve alarmon Kosovën

Identiteti kombëtar, sfidë e re për Kosovën

Shqiptarët e Kosovës të brengosur për veton ruse

BE-ja e përçarë shtyn debatin mbi Kosovën

Serbët e Kosovës e presin me ftohtësi krijimin e Gardës së Car Llazarit

Ambasadat e ardhshme të Kosovës do të ballafaqohen me mungesë të fondeve

Kosova vonon krijimin e qeverisë në Serbi

KOMENT: Sfidat kosovare pas 120 ditëve të para

Serbët e shqiptarët garojnë për ta bindur misionin e Këshillit të Sigurimit

Serbia po planifikon ndarjen e Kosovës

Kthimi në kampet e turpit

Fillojnë të shtënat e para në betejën diplomatike për Kosovën

Special Package: South Serbia Shqiptarët dhe serbët nuk pajtohen rreth planit për Kosovën

Special Package: South Serbia Shumë femra ballafaqohen me martesa të aranzhuara

Radikalët e Kosovës nuk gjejnë mbështetje në Maqedoni

HULUMTIM: Policët rumunë fajësohen për gjakderdhje në protestë

Koment: Regjimi i KB-së në Kosovë zbulon fytyrën e tij të vërtetë

Protesta kundër planit të OKB-së për Kosovën përfundon me dhunë

BE-ja i ofron Serbisë më shumë kohë rreth Kosovës

Intervistë me Torbjorn Sohlstrom

Kosovo Final Status Intervistë: Misioni i BE-së “do ta udhëheqë Kosovën në Evropë”

Special package: Kosovo Final Status Zbulohen pikat kryesore të planit të Ahtisarit

Special package: Kosovo Final Status Shqipëria lobon për pavarësi të Kosovës

Special package: Kosovo Final Status Maqedonia shpreson në përfundimin e dramës së Kosovës

Special package: Kosovo Final Status Pavarësia vështirëson marrëveshjen për qeveri të re

Special package: Kosovo Final Status Shqiptarët po përgatitin një aprovim të ngurrtë të planit të OKB-së

Kosova e brengosur për vendimet rreth statusit përfundimtar

Special package: Kosovo Final Status Serbët e Mitrovicës druajnë nga mundësia e shpërthimit të trazirave

Qeveria e Kosovës rrezikohet nga përçarjet në LDK

HULUMTIM: Ish-policët udhëheqin dallaveret me pasaporta

Holbruku: Bushit i ka ikur treni për Kosovë

Grupi i Kontaktit vonon planin për Kosovën

Diplomatët planifikojnë mision për pavarësi të Kosovës

KOSOVË: SHQIPTARËT BRENGOSEN RRETH STATUSIT PËRFUNDIMTAR

RAPORTI I KOSOVËS ZBULON JETEN LUKSOZE TË ZYRTARËVE

Intervistë me Torbjorn Sohlstrom

06 shkurt 2007   Rrjeti Ballkanik për Gazetari Hulumtuese, BIRN, ka intervistuar Torbjorn Sohlstrom, përfaqësues i Këshillit të BE-së në Kosovë dhe udhëheqës i ekipit përgatitës për Zyrën Ndërkombëtare Civile, ICO.

Intervista do të transmetohet në emisionin “Jeta në Kosovë” gjatë javëve në vijim, ndërsa këtu po e botojmë transkriptin e plotë të saj.

Intervistuar nga Jeta Xharra

BIRN: Zoti Solhstrom, ju faleminderit që gjetët kohë të na takoni! A mund të na tregoni cili është mandati juaj në Kosovë?

Sohlstrom: Në fakt, kam mandat të dyfishtë. Njëri është se unë jam përfaqësues special i Havier Solanës. Kjo është një punë normale diplomatike për të siguruar që Brukseli është në dijeni të asaj çfarë po ndodh në Kosovë dhe për të siguruar që liderët e Kosovës janë në dijeni të asaj çfarë ndodh në Bruksel. Pastaj, më është dhënë detyra që së bashku me ekipin të avancoj përgatitjet e Bashkimit Evropian për themelimin e zyrës civile ndërkombëtare...

BIRN: Çka do të bëjë kjo zyre civile ndërkombëtare? Cili është mandati i saj?

Sohlstrom: Mandatin do ta marrim nga marrëveshja për zgjidhjen e statusit. Por në parim, besojmë se kjo zyre do t’i ketë dy funksione. Njëri funksion do të jetë të monitorojë, mbikëqyrë dhe ndihmojë zbatimin e marrëveshjes, kurse funksioni tjetër do të jetë të sigurojë se bashkësia ndërkombëtare është e koordinuar dhe punon mirë në përkrahjen e autoriteteve të Kosovës.

BIRN: Si e kuptoni ju vullnetin politik të popullit të Kosovës në njërën anë dhe këtë mandat në anën tjetër... në raport me mandatin tuaj të ardhshëm? Si e kuptoni këtë raport?

Sohlstrom: Mendoj se nuk ka shumë dilema këtu. Që nga fillimi i procesit të statusit dhe që nga fillimi i përgatitjeve tona, bashkëpunimi i ngushtë me liderët e Kosovës për të siguruar se ata janë në dijeni të asaj që po ndodh sa u përket përgatitjeve, dhe për t’i siguruar se i marrim parasysh mendimet e tyre, ёshtё bёrё prioritet për ne. Unë kam pasur takime të shumta me të gjithë anëtarët e Ekipit të Unitetit dhe e di se kolegët e mi janë takuar me ministrat dhe ekspertët teknik përkatës nga ana kosovare, duke përfshirë edhe serbët e Kosovës, dhe mendoj se ekziston një dozë mjaft e madhe e përkrahjes dhe mirëkuptimit për atë që bëjmë ne sepse përfundimisht duhet ta pyetni veten “çfarë dëshiron Bashkimi Evropian?”, “çfarë dëshirojnë Shtetet e Bashkuara të Amerikës?”. Ne dëshirojmë ta ndihmojmë Kosovën, ne dëshirojmë që Kosova të jetë një sukses kështu që po vendosim një mision që do ta ndihmojë Kosovën të tejkalojë disa probleme të caktuara që duhet të zgjidhen nё afat të shkurtë kohor.

BIRN: Le të flasim pak për atë çka dëshiron Bashkimi Evropian! E di që ju nuk jeni përfaqësues i Këshillit të Evropës por do të doja të përmendja rezolutën e Këshillit të Evropës! A mund t’i shpjegoni audiencës kosovare pse ka skepticizëm në lidhje me pavarësinë e Kosovës në Këshillin e Evropës?! Njerëzit këtu kanë qenë të tronditur! A mund të na shpjegoni se si funksionojnë gjërat në Evropë, me theks të veçantë në Këshillin e Evropës? Pse 90 shtete kanë votuar kundër pavarësisë, kurse 64 pro asaj rezolute? Si duhet ta kuptojmë këtë ne nё Kosovё?

Sohlstrom: Këto janë dy organizata krejtësisht të ndryshme, me anëtarësi krejtësisht të ndryshme dhe me role krejtësisht të ndryshme. Bashkimi Evropian e ka përkrahur Marti Ahtisarin plotësisht që nga fillimi i procesit dhe ne do ta përkrahim propozimin e tij, dhe presim poashtu që BE-ja të reagojë dhe t’i përgjigjet këtij propozimi dhe konkluzioneve përfundimtare të procesit të statusit në mënyrë të bashkuar. Kështu që, mos i ngatërroni këto dy organizata. Bashkimi Evropian ka qenë i angazhuar në proces që nga fillimi dhe përkrah plotësisht Marti Ahtisarin.

BIRN: Çfarë bën Këshilli i Evropës atëherë? Çfarë ndikimi ka në Bashkimin Evropian?

Sohlstrom: Bashkimi Evropian vet i merr vendimet e veta... mendoj se vota e Këshillit të Evropës nuk do të ketë ndikim në Bashkimin Evropian.

BIRN: A është Bashkimi Evropian i bashkuar ashtu siç thoni ju për të pranuar çdo gjë që del nga marrëveshja? Sepse Bashkimi Evropian përbëhet nga shumë shtete, apo jo?

Sohlstrom: Po!

BIRN: Si mund të pajtohen për një çështje kaq të komplikuar?

Sohlstrom: Unë mendoj se ky është një proces i komplikuar. Kanë ekzistuar nuanca të mëdha në mes të shteteve anëtare të Bashkimit Evropian për çështjen e Kosovës, le të themi para dy apo tri viteve. Ka ndodhur një afrim i qëndrimeve, por prapë ekzistojnë nuanca në mes të shteteve anëtare të Bashkimit Evropian. Çdokush që e përcjell shtypin e di këtë gjë...

BIRN: A mund të na tregoni ku ka ndodhur ky afrim i qëndrimeve?

Sohlstrom: Jo, nuk do ta hyja këtë çështje. Ajo çka mund të them është se Bashkimi Evropian ka kaluar rrugë të gjatë për të ardhur deri te konsensusi. Këshilli Evropian ka lëshuar një deklaratë në takimin e kryetarëve të shteteve dhe qeverive të Bashkimit Evropian në dhjetor ku është miratuar një deklaratë e përbashkët, e përkrahur nga 27 shtete anëtare të Bashkimit Evropian, nё tё cilёn thuhet “dëshirojmë që statusi final të zgjidhet, dëshirojmë një përfundim të qartë dhe duam një përfundim që ofron perspektivë kredibile politike për Kosovën, një perspektivë politike të qartë e cila i mundëson Kosovës të shkojë përpara drejt Bashkimit Evropian’...

BIRN: A do t’u mbetet shteteve ta pranojnë ose jo Kosovën pas marrëveshjes? Si mendoni se do të zhvillohen gjërat? A do të fillojë Solana të lobojë nëpёr shtete për të pasur pranim të unifikuar apo shtetet do ta pranojnë vet Kosovën si shtet? Si do të funksionojë?

Sohlstrom: Mendoj se është e parakohshme të diskutohet kjo çështje në këtë fazë. Pres që ...

BIRN: Pse është e parakohshme?!

Sohlstrom: Sepse mendoj se nuk është e dobishme të diskutohet...

BIRN: Statusi do të zgjidhet këtë vit?!

Sohlstrom: Po.

BIRN: Çka do të ndodhë atëherë këtë vit kur të fillohet me zbatimin e marrëveshjes? A do të lobojë Solana apo shtetet e Bashkimit Evropian do ta njohin Kosovën individualisht?

Sohlstrom: Ajo që do të ndodhë është që Marti Ahtisari do t’ua prezantojë propozimin e tij Beogradit dhe Prishtinës, e pastaj do tё kemi një periudhë tё bisedimeve me palët. Ky proces do të përfundojë pas një kohe dhe unë pres që Bashkimi Evropian do të reagojë në mënyrë të bashkuar ndaj përfundimit të procesit. Po, ka shumë diskutime në mes të shteteve anëtare me Havier Solanën dhe të tjerët për ta siguruar këtë reagim të bashkuar. Por mendoj se në këtë fazë është herët të diskutohet se si do të duket saktësisht kjo përgjigje. Së pari, duhet ta shohim përfundimin e procesit të statusit.

BIRN: Gjatë shtatë viteve të administrimit, UNMIK-u pothuajse ka pasur pushtet të plotë mbi Kosovën por asnjëherë nuk ka përdorur pushtetin e plotë për të shkarkuar zyrtarët. Përderisa në të ardhmen, ju...si duket do keni mision më të vogël por pushtet për të shkarkuar zyrtarë. Çka mendoni në lidhje me këtë? A nuk ju duhet paksa e çuditshme?

Sohlstrom: Çështja kyçe është se përderisa UNMIK-u ka qenë përgjegjës për gjithçka në Kosovë, prezenca e ardhshme ndërkombëtare do të jetë përgjegjëse për shumë shumë pak gjëra. Qeverisja, përgjegjësia për ta qeverisur Kosovën, do të kalojë nga bashkësia ndërkombëtare te institucionet e Kosovës. Dhe po, mendoj se do të ketë kompetenca dhe pushtet të caktuar për bashkësinë ndërkombëtare për të intervenuar nëse diçka nuk shkon si duhet në disa fusha të caktuara, si p.sh. nё fushat kryesore të marrëveshjes për statusin dhe në fushën e sundimit të ligjit...

BIRN: Cilat janë këto fusha?

Sohlstrom: Të gjithë e dimë cilat janë fushat kryesore të marrëveshjes për statusin! Këto janë fushat që janë diskutuar në Vjenë, është decentralizimi, mbrojtja e trashëgimisë kulturore, të drejtat e pakicave, por janë shumë çështje që nuk janë fusha kyçe të marrëveshjes së statusit e ku bashkësia ndërkombëtare nuk do të ketë pushtet aspak. Por duhet të...

BIRN: Pra, nëse për shembull kryeministri është përgjegjës për të zbatuar decentralizimin, a do të keni ju pushtet, teorikisht, ta shkarkoni edhe kryeministrin?

Sohlstrom: Kjo varet nga marrëveshja, por ideja në këtë fazë është që përfaqësuesi civil ndërkombëtar do të ketë pushtet të merr çfarëdo masash që ai apo ajo i sheh si adekuate për të reaguar ndaj njerëzve të cilët e sabotojnë zbatimin e marrëveshjes. Mendoj se duhet t’ia bëni vetes dy pyetje këtu. Së pari, “pse autoritetet kosovare do ta sabotonin zbatimin e marrëveshjes së statusit?” Bashkësia ndërkombëtare do ta përdorë të drejtën për të intervenuar vetëm nëse gjërat nuk shkojnë si duhet. Ashtu si në rastin e UNMIK-ut - të kesh këto fuqi nuk do të thotë se do t’i përdorësh domosdo! Ne nuk duam pushtet në Kosovë, ne duam që Kosova të marr përgjegjësitë për punët e saj. Ne duhet të ofrojmë garanci të caktuara nëse gjërat nuk shkojnë si duhet. Ky është dallimi kryesor.

BIRN: Në rregull, të flasim për garancitë dhe pse dikush do ta sabotonte procesin. Për shembull, lëshimet që shqiptarët i kanë bërë në lidhje me decentralizimin janë bazuar në garancitë nga bashkësia ndërkombëtare se Kosova do të bëhet e pavarur dhe se nuk do të ketë ndarje! A do të jeni të gatshëm të ushtroni presion nga ana juaj për të mos pasur de fakto ndarje të Kosovës, që veriu tё mos i bashkohet Serbisë, në mënyrë që shqiptarët ta zbatojnë decentralizimin?

Sohlstrom: Me rёndёsi është që marrëveshja e statusit do të zbatohet në mbarë Kosovën. Bashkësia ndërkombëtare do të jetë e angazhuar të sigurojë zbatimin e marrëveshjes në të gjitha aspektet e saj. Kjo do të thotë krijim i komunave në pjesën jugore të Kosovës, por do të thotë edhe respekt për dispozitat e marrëveshjes kur është në pyetje veriu i Kosovës. Është e qartë se roli, autoriteti dhe angazhimi i bashkësisë ndërkombëtare do të jetë i njëjtë në mbarë Kosovën.

BIRN: E dini shumë mirë edhe ju, keni qenë mjaft kohë këtu, se sa e vështirë është situata në veri! Cilat janë planet tuaja për veriun e Kosovën në mënyrë që të arrini më shumë sukses se UNMIK-u?

Sohlstrom: Plani ynë është që të sigurojmë se marrëveshja zbatohet në tërë vendin. Nuk do të ketë arsyetime për të mos zbatuar marrëveshjen në asnjë pjesë të Kosovës. Ne e dimë që ka vështirësi dhe sfida specifike në veri, nuk pres që këto vështirёsi dhe sfida të largohen menjëherë; veriu i Kosovës do jetё prioritet për angazhimin e ardhshëm ndërkombëtar...

BIRN: Çfarë planifikoni të bëni konkretisht? Do të keni mision në veri? Si do të duket?

Sohlstrom: Po, planifikojmë të kemi një zyre tё pranisë civile ndërkombëtare nё Mitrovicё. Normalisht, nuk duam të jemi në mbarë Kosovën...

BIRN: Sa persona?

Sohlstrom:... do të shohim, mendoj se do të jetë përafërsisht sa zyra e UNMIK-ut. Planifikojmë të kemi rreth 15 ndërkombëtarë në zyrën e Mitrovicës. Përderisa UNMIK-u ka qenë i pranishëm në tërë Kosovën, ne nuk e duam këtë, ne do të kemi selinë në Prishtinë dhe një zyre në Mitrovicë për të ndihmuar ballafaqimin me sfida që janë të lidhura me qytetin e Mitrovicës...

BIRN: A mjaftojnë 15 njerëz për veriun e Mitrovicës?

Sohlstrom: Do të jetë një e treta e zyrës së ardhshme civile...

BIRN: Ok. Sa do të jetë numri i trupave? A mendoni se do të ketë më shumë trupa atje?

Sohlstrom: Këtë pyetje duhet t’ia parashtroni NATO-s. Sa i përket BE-së, kemi mision të madh edhe në fushën e sundimit të ligjit, të policisë, dhe edhe këtu kemi porosinë e njëjtë. Nuk duam ta ndajmë Kosovën, kështu që nuk e ndajmë praninë ndërkombëtare, nuk do të ketë mision të veçantë në veri por zyre të veçantë... zyrë politike, zyre civile ndërkombëtare me theks të veçantë në fushën e sundimit të ligjit për t’u ballafaquar me sfidat që na presin atje.

BIRN: A do të pranoni që puna e shqiptarëve në lidhje me decentralizimin të kushtëzohet me faktin se a do të jetë Mitrovica një apo jo?

Sohlstrom: Absolutisht jo. Mendoj se marrëveshja është shumë e qartë në lidhje me përgjegjësinë. Ne presim që secili do të luaj rolin e tij dhe do t’i kryejë obligimet e veta nën rezolutën e ardhshme tё Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe askush nuk do ta kushtëzoj bashkëpunimin apo pajtimin e tyre me një rezolutë të tillë të Këshillit të Sigurimit me atë se çfarë bëjnë të tjerët.

BIRN: Çka nëse shqiptarët nuk janë të kënaqur me gjendjen aktuale te veriut dhe mendojnë se puna në decentralizim pa përmirësim të lirisë së lëvizjes dhe pronës në veriun e Mitrovicës do të jetë thjeshtë e pamundur? Çka nëse vjen deri këtu?

Sohlstrom: Nuk mendoj se është e pamundur. Për mua është e qartë se kemi negociuar aspekte të caktuara, ekipet negociatore kanë negociuar aspekte të caktuara, për shembull krijimin e komunave të reja dhe ky negocim nuk ndodh në vakum. Ajo çfarë ёshtё negociuar dhe e qё do tё reflektohet në propozimin e Zotit Ahtisarit, me shpresë edhe në rezolutën e Këshillit të Sigurimit, ёshtë e qartë se duhet të zbatohet...

...por dua të them se për ne, kjo është një tërësi. Ne duam që pakoja të zbatohet në tërësi. Ne po e bëjmë veriun prioritet.

BIRN: Por çka nëse serbët nuk e pranojnë këtë? Çka do të ndodh nëse serbët e veriut nuk e pranojnë këtë dhe dëshirojnë të vazhdojnë të jenë më shumë pjesë e Serbisë sesa e Kosovës. Çka nëse ata nuk e pranojnë?

Sohlstrom: Siç thash më herët, e dimë se ekzistojnë sfida të veçanta atje. Nuk e di saktësisht çka do të bëjmë apo çka do të bëjë prezenca civile ndërkombëtare, por mund të them se ka pasur përpjekje në procesin e statusit që zbatimi i dispozitave do të jetë në interes të njerëzve të mirë në veriun e Kosovës.

BIRN: A do të jetë misioni juaj mjaft i fuqishëm për ta zbatuar planin?

Sohlstrom: Po.

BIRN: A nuk mendoni se Bashkimi Evropian do të zihet në kurth këtu?

Sohlstrom: Ne e dëshirojmë këtë.

BIRN: Për sa kohë?

Sohlstrom: Përgjithmonë. Ne duam që Kosova t’i bashkohet Bashkimit Evropian.

BIRN: A dëshironi të ziheni në kurth këtu në kuptimin të keni mision që është i zënë në kurth?

Sohlstrom: Bashkimi Evropian është i zënë në kurth në Kosovë. Kosova ka të ardhme evropiane, nuk shoh ndonjë të ardhme tjetër për Kosovën - të paktën jo një të ardhme atraktive, dhe pastaj të lëvizë gradualisht drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian, përkrahur nga BE-ja gjatë kësaj rruge ashtu sikur që kemi punuar në Evropën qendrore dhe lindore, ashtu sikur jemi duke punuar në pjesën tjetër të rajonit. Mënyra e angazhimit të BE-së në Kosovë do të ndryshojë me kalimin e kohës. Tani në fillim, të gjithë do të përqendrohemi në disa sfida afatshkurtra të cilat janë të lidhura me zbatimin e marrëveshjes. Më vonë, nëse kjo shkon mirë, do të jemi në gjendje të përqendrohemi në reforma strukturore, zhvillim ekonomik, por ne do të jemi këtu, BE-ja do të jetë këtu. Ne nuk po bëjmë vetëm një zyre civile ndërkombëtare, nuk po bëjmë vetëm një mision të sundimit të ligjit. Ne po vendosim një pako të ndihmës që është më shumë ndihmë për person se kudo tjetër në botë vetëm që t’i ndihmojmë Kosovës që gradualisht të punojë në reformat që do ta qojnë më afër Brukselit.

BIRN: Për të qenë më bindës, a mund të na tregoni çfarë mësimesh do të sillni nga Bosnja pasi që duket se ky mision i ardhshëm do t’i ngjajë mjaft misionit në Bosnje? Cilat janë gabimet që Bashkimi Evropian nuk është i gatshëm t’i përsëris në Kosovë?

Sohlstrom: Nuk po krahasojmë me asgjë tjetër dhe nuk po përdorim asnjë angazhim tjetër ndërkombëtar si model...

BIRN: Mandati juaj krahasohet shumë më Bosnjën, apo jo?

Sohlstrom: Shtypi e krahason, ne jo. Mendoj se do të ketë dallime të mëdha...

BIRN: Cilat janë ato dallime?

Sohlstrom: Për shembull, angazhimi i bashkësisë ndërkombëtare në Bosnje ka qenë shumë më i madh dhe më gjithëpërfshirës se angazhimi që e parashikojmë për Kosovën pas statusit. Bashkësia ndërkombëtare në Bosnje ka pasur pushtet në të gjitha sektorët nё tёrё vendin, dhe në çdo mënyrë. Nuk e shohim këtë lloj autoriteti në dispozicion të bashkësisë ndërkombëtare këtu. Ne presim që marrëveshja e statusit t’i ofrojë bashkësisë ndërkombëtare, BE-së, SHBA-ve, fuqi intervenuese qartë të definuara për të ofruar garanci të caktuara, por nuk presim që të angazhohemi në çdo sektor. Përgjegjësia e përgjithshme për qeverisjen e Kosovës do t’i takoj autoriteteve të Kosovës dhe ky është dallimi, dallimi kryesor nga ajo që kemi parë në Bosnje dhe çfarë kemi parë në Kosovë gjatë shtatë viteve të fundit. Ne nuk do të jemi përgjegjës për Kosovën.

BIRN: Në një anë, thoni që misioni do të ketë fuqi shkarkuese vetëm në disa fusha të caktuara, në anën tjetër thoni se dëshironi t’i ndihmoni Kosovës, se jeni këtu për një kohë të gjatë, se e ardhmja e Kosovës është në Bashkimin Evropian! Çka do bëni për gjërat tjera që janë prioritet për Kosovën, përveç decentralizimit? A ekziston ndonjë plan për ta zhvilluar Kosovën sa i përket energjisë, shkollimit, ekonomisë? A do të angazhoheni seriozisht në çështjet tjera që nuk janë ndër-etnike.

Sohlstrom: Ne jemi të angazhuar në këto çështje dhe do të jemi edhe më të angazhuar pas rezolutës së statusit...

BIRN: Si?

Sohlstrom:...pushteti pёr tё intervenuar natyrisht që nuk ёshtё zgjidhje. Nëse them po do të jemi të angazhuar dhe do të kemi fuqi intervenuese në fusha specifike, nuk mendoj se ne jemi zgjidhja. Zgjidhje janë autoritetet e Kosovës dhe këto autoritete do të duhet të marrin përgjegjësi për ekonomi, shkollim, për të gjitha këto çështje që janë të rëndësishme për zhvillim afatgjatë...

BIRN: A nuk e shihni...

Sohlstrom:...por ne do të ndihmojmë, ne do të ndihmojmë. Po japim shumë, po ofrojmë ekspertë. Siç thash më herët, ekziston një pako për ndihmë, Komisioni Evropian ka vendosur tё jap 190 milion euro për tri vitet e ardhshme. Këto para do të shkojnë pikërisht në këto fusha që i përmende, ekonomi, shkollim, pra nё çështjet e rëndësishme për zhvillim afatgjatë të Kosovës, por njëkohësisht duhet të zgjidhim prioritetet politike afatshkurtra.

BIRN: Shefi juaj, Zoti Solana në emisionin tonë ka thënë që tashmë keni dhënë shumë para për Kosovën. ‘Për metër katror,’ ka thënë ai, ‘më shumë para janë dhënë për Kosovën se kudo tjetër në botë.’

Sohlstrom: Po, kjo është e vërtetë...

BIRN: Dhe përsëri nuk ka ndryshime! Si mendoni që 190 milion euro nga Bashkimi Evropian do të menaxhohen ndryshe e do të mund të shohim progres...

Sohlstrom: Por ne...

BIRN: Sepse paratë nuk kanë munguar...

Sohlstrom: Nuk jemi ne ata që do ta zgjidhim problemin. Ne do të mund vetëm të ndihmojmë, ne do të mund të ndihmojmë vetëm në margjina. Por, porosia të cilën po përpiqemi ta përcjellim, gjëja kryesore që do të ndodh, është se Kosova dhe liderët e zgjedhur të saj do ta kenë përgjegjësinë. Kjo është gjë e madhe. UNMIK-u ka qenë përgjegjës, bashkësia ndërkombëtare ka pasur përgjegjësinë për Kosovën, kurse pas rezolutës së Këshillit të Sigurimit, do t’ jenё institucionet e zgjedhura ato qё do ta kenë përgjegjësinë dhe ka ardhur koha që ato të marrin përgjegjësi për këta sektorë. Ne do të ndihmojmë, por nuk mund ta zgjidhim problemin.

BIRN: Ju do të bëni presion që të punohet në çështjet ndër-etnike, të cilat edhe ashtu do t’i marrin shumë energji kësaj demokracie të brishtë. Kur do të shohim të bëni presion për të punuar në çështjet tjera për të cilat brengoset shumica e popullatës?

Sohlstrom: Do të bëjmë presion për të gjitha këto çështje. Mendoj se Bashkimi ...

BIRN: Kjo nuk pjesë e mandatit tuaj, apo jo?

Sohlstrom:...Bashkimi Evropian do ta rishikojë të ashtuquajturin partneritet me Kosovën pas zgjidhjes së statusit. Partneriteti është një listë e prioriteteve për reformim të cilat do t’i mundësojnë Kosovës të përparojë, do t’i mundësojnë Kosovës të lëvizë drejt integrimit evropian. Dhe ky partneritet i rishikuar do të përfshijë dy komponentë. Një komponent do të jetë zbatimi i marrëveshjes së statusit dhe komponenti tjetër do të jenë reformat strukturore të domosdoshme, ekonomia, shkollimi...

BIRN: Cila do të jetë prioritet për ju?

Sohlstrom: Që të dyja.

BIRN: Prioritet i UNMIK-ut kanë qenë gjithmonë që të dyja, por të gjithë e dimë se ekonomia nuk është zhvilluar! Si do të jetë ndryshe me misionin e BE-së...?

Sohlstrom: Ne gjithsesi do të mundohemi t’i bëjmë që të dyja. Kosova duhet t’i bëjë që të dyja por prapë po them, nuk do t’i bëjmë ne. Institucionet e Kosovës do ta kenë përgjegjësinë. Kam qenë paksa i befasuar muajve të fundit, ka pasur shumë diskutime për angazhimin e ardhshëm të bashkësisë ndërkombëtare, po e diskutojmë edhe këtu dhe është diskutim i hapur – ne jemi shumë të hapur për atë çfarë po bëjmë, por në fund të fundit pyetja më e rëndësishme është se çfarë është përgatitja e autoriteteve kosovare, gatishmëria e tyre...

BIRN: Çfarë përgatitjesh prisni ju? Çka do të donit të shihnit?

Sohlstrom: Shumë, dua të shoh një mori aktivitetesh sepse përgjegjësia do të jetë e...

BIRN: Si p.sh.? Çka konkretisht?

Sohlstrom: Duhet të ketë përgatitje për kushtetutë, përgatitje për qindra pjesë të legjislacionit, duhet përgatitje për themelim të komunave dhe ministrive të reja, përgatitje për buxhet për vitin 2007, 2008 dhe 2009, na duhet finalizimi i strukturës së planeve, na duhet përgatitje për konferencë të donatorëve të cilën do ta organizojmë pas rezolutës së Këshillit të Sigurimit. Shumë nga këto çështje po lëvizin përpara por akoma ka vend për më shumë punë. Kosova do t’i menaxhojë vet punët e veta. Kosova është përgjegjëse. Ne do të ndihmojmë, por përgjegjësia do të jetë...

BIRN: A u keni shpjeguar këtë liderëve të Kosovës? Kjo është çfarë ju duhet...

Sohlstrom: Po.

BIRN: Dhe nuk është bërë punë?

Sohlstrom: Shikoni, mendoj se punë po bëhet, po bëhet ngadalë por në muajt e ardhshëm deri në rezolutën e Këshillit të Sigurimit dhe më pas, na duhet shumë më shumë. Kjo është gjëja më e rëndësishme sot në Kosovë.

BIRN: Në një konferencë këtu në Prishtinë, keni përdorur një metaforë për tё shpjeguar dallimin nё mes UNMIK-ut dhe misionit tё ardhshëm tё BE-sё. Keni thënë se UNMIK-u ka qenë pronar i ekipit të futbollit të Kosovës, kurse tani BE-ja do të jetë vetëm trajner. Pasi keni parë dhe dëgjuar vetëm pak se çka thotë pakoja e Ahtisarit, a besoni ende se do të jeni vetëm trajner?

Sohlstrom: Mendoj se e kam ditur çka do të jetë pakoja e Ahtisarit kur e kam përdorur këtë metaforë dhe ende mendoj se është përshkrimi më i mirë i ndryshimit që do të ndodhë.

BIRN: Por do të jeni edhe gjyqtari?!

Sohlstrom: Po, dhe mendoj se është në interesin e Kosovës të ketë edhe trajnerin edhe gjyqtarin në anën e saj.

BIRN: Kush vendos çka është në interes të Kosovës? Ju?

Sohlstrom: Jo, por përvoja jonë dhe roli që Bashkimi Evropian ka luajtur në shumë vende që kanë dashur t’i bashkohen BE-sё ёshtё mirëpritur, dhe të gjitha këto vende kanë qenë mirënjohëse për ndihmën dhe këshillat që kanë marrë nga BE-ja. Nuk ma merr mendja që ndonjë nga këto vende është penduar që ka filluar këtë proces.

BIRN: A nuk do të krijoni vetëm pak armiqësi duke qenë gjyqtari, po them prapë, për çështjet për të cilat brengoset Evropa, multietniciteti, por nuk do të shkarkoni lojtarët tuaj nëse njerëzit janë të varfër, nëse kemi korrupsion, nëse shëndetësia, shkollimi, energjia nuk funksionojnë mirë?!

Sohlstrom: Ajo çfarë do të ndodh në këtë rast është se Kosova nuk do të përparojë, njerëzit nuk do të kenë jetë më të mirë, nuk do tё bëheni pjesë e Bashkimit Evropian. Në fund të fundit, ne presim që votuesit në Kosovë t’i sanksionojnë politikanët e tyre nëse ata nuk dinë të punojnë për këto çështje, qё janë çështje dhe probleme reale në Kosovë. Kosova duhet të punojë në të dy frontet. Duhet ta zbatoni marrëveshjen e statusit sepse zbatimi i kësaj marrëveshjeje do t’ju jap kredibilitet ndërkombëtar dhe stabilitet politik në Kosovë, nё mёnyrё që të mund të përqendroheni në sfidat reale afatgjata për këtë vend.

BIRN: Cila është strategjia dalëse për këtë mision?

Sohlstrom: BE-ja nuk ka strategji dalëse. Ne kemi një strategji hyrëse për Kosovën në Bashkimin Evropian...

BIRN: Pse jo?

Sohlstrom: Sepse ne dëshirojmë të jemi këtu për sa kohë që ju jeni akoma duke punuar në hapat drejt hyrjes në BE. Por, me kalimin e kohës, natyra e angazhimit të Bashkimit Evropian në Kosovë do të ndryshojë. Në fillim, do t’ju ndihmojmë që të adresoni prioritetet afatshkurtra dhe do të ofrojmë garanci ndërkombëtare së bashku më SHBA-të dhe partnerët tanë, por gradualisht ndihma jonë do të jetë më shumë e lidhur me prioritetet afatgjata dhe përshtatjen me standardet e BE-së.

BIRN: Të flasim për misionin e BE-së! Sa do të zgjasë ky mision?

Sohlstrom: Kjo është në duart e autoriteteve të Kosovës; kur të jetë zbatuar marrëveshja e statusit, atëherë nuk do të ketë nevojë për këtë lloj angazhimi më.

BIRN: Pra nuk jeni të sigurt se ky mision i ardhshëm të cilin po e planifikoni do të zgjasë vetëm tri vite dhe jo më shumë?!

Sohlstrom: Nuk ka mundësi ta themi këtë. Krejt varet sa shpejt zbatohet marrëveshja mbi statusin. Kur nuk do të ketë nevojë më, ne nuk do jemi këtu, ne nuk duam ta bëjmë këtë, e bëjmë sepse duhet. Nëse marrëveshja zbatohet, nuk ka nevojë për zyre civile ndërkombëtare. Nëse policia dhe gjyqësia e Kosovës janë të gatshme të marrin përgjegjësinë e plotë për çdo lloj çështje dhe popullata e Kosovës iu beson, atëherë nuk ka nevojë për angazhim ndërkombëtar këtu. Kështu që çështja kyçe është kur është Kosova e gatshme!

BIRN: Pra, nëse Kosova nuk është e gatshme pas tri viteve, ju do të qëndroni më gjatë?

Sohlstrom: Sipas të gjitha gjasave po. Ky do të jetë një vendim që do të merret në atë kohë, por me siguri po.

BIRN: Po nëse shumica e popullatës dëshiron që ju të shkoni?

Sohlstrom: Mendoj se çështja kryesore është rezoluta e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, e cila do t’i jep detyrë dhe mandat BE-së, SHBA-ve dhe partnerëve tanë dhe ne do të duhet të jemi këtu për të siguruar garancitë deri atëherë kur të mos ketë më nevojë për këto garanci.

BIRN: A mund të më thoni, edhe sa kohë ju duhet ta shtyni definimin e statusit për të arritur të mblidhni personelin dhe buxhetin për misionin?

Sohlstrom: Neve nuk na duhet shtyrja aspak. Ne nuk do ta ngadalësojmë këtë proces. Ne jemi këtu, po përgatitemi, kam një ekip rreth meje të cilët po sigurohen se ne jemi gati atëherë kur të tjerët janë gati...

BIRN: A keni buxhet për vendosje të menjëhershme të misionit tuaj?

Sohlstrom: Një pjesë e kemi, një pjesë do ta marrim shumë shpejt. Ne nuk do ta ngadalësojmë procesin, ne vazhdimisht kemi thënë qё duhet një periudhë e shkurtër kalimtare në mes të rezolutës së Këshillit të Sigurimit të KB-ra, përfundimit të Misionit të UNMIK-ut dhe marrjen e plotë të përgjegjësive nga institucionet e Kosovës.

BIRN: Sa e shkurtë është kjo periudhë kalimtare?

Sohlstrom: Ne do të jemi gati për dy apo tre muaj. Nuk do të varet nga ne. Ne do të jemi gati kurdo që na kërkohet të jemi gati.

BIRN: Sa do të jetë ndihma financiare që do të merr Kosova për të zbatuar pjesën për decentralizim të marrëveshjes? Apo do të duhet ta mbulojmë vetë financiarisht?

Sohlstrom: Kosova ka ndihmë financiare edhe sot. BE-ja ofron ndihmë të madhe. Për momentin, kemi ndihmë buxhetore prej 50 milion eurove që shkon në Buxhetin e Konsoliduar të Kosovës. Ne vazhdojmë ta bëjmë këtë, madje do të përpiqemi të bëjmë edhe më shumë. Thash që do të jetë edhe një konferencë e donatorëve pas rezolutës së KS-së. Po përpiqemi të gjejmë para shtesë, do të përpiqemi të gjejmë para shtesë me partnerët tanë dhe të ju ndihmojmë të adresoni disa prioritete afatshkurtra të lidhura me zbatimin e marrëveshjes dhe disa nga këto të holla mund të shkojnë në decentralizim. Por, më lejoni t’ju them se nuk mendoj që decentralizimi do të jetë pjesa më e shtrenjtë e zbatimit të marrëveshjes. Mendoj se më shtrenjtë do të kushtojë të zgjerohen ministritë, ndoshta krijimi i ministrive të reja. Ndoshta do të kushtojë më shumë krijimi i strukturave të reja të sigurisë, të mandatuara sipas marrëveshjes. Nuk mendoj që krijimi i komunave të reja do të jetë aspekti më i kushtueshëm i marrëveshjes. Dhe Kosova do të duhet të angazhohet seriozisht në vendosjen e prioriteteve. Ekzistojnë gjëra të caktuara të cilat duhet të kryhen, dhe gjëra të caktuara të cilat Kosova do të dëshironte t’i bënte. Ju do të merrni ndihmë por nuk mendoj se paratë do të mjaftojnë për t’i bërë të gjitha.

BIRN: Pra, cili do të jetë prioriteti sa i përket ndërtimit të shtetit?

Sohlstrom: Ekzistojnë gjëra të caktuara të cilat duhet t’i bëni. Duhet të zbatoni marrëveshjen, por përveç kësaj, do të jenë çështjet normale politike...

BIRN: A është marrëveshja më e rëndësishme, apo për shembull furnizimi 24 orësh me energji elektrike?

Sohlstrom: Nuk mendoj se duhet ta vendosni njërën apo tjetrën, mund t’i bëni që të dyja.

BIRN: Por ju folët për prioritete?!

Sohlstrom: Po, por kjo është normale...

BIRN: Është buxheti, kështu që duhet bërë zgjedhja...!

Sohlstrom: Po, por po ju them që decentralizimi nuk do të jetë shpenzimi më i madh. Ekzistojnë aspekte tjera të marrëveshjes që do të kushtojnë më shumë për të cilat qeveria duhet të mendojë seriozisht dhe tё gjejë paratё!

BIRN: A do të lihet Kosova prapa sa i përket liberalizimit të regjimit të vizave? Dua ta përmend këtë çështje, nëse dini diçka rreth saj! Derisa vendet tjera në rajon janë duke hyrë në negociata për liberalizimin e vizave, Kosova as nuk përmendet. A do të harrohet tërësisht?

Sohlstrom: E di këtë problem dhe më vjen keq. Personalisht, mendoj se regjimi i vizave që aplikojmë në rajon është shumë problematik dhe e kuptoj frustrimin. Sa i përket Kosovës, ja ku është edhe një tjetër shembull pse duhet ta zgjidhim çështjen e statusit, mos zgjidhja e të cilit po na krijon probleme në Bruksel për të përfshirë edhe Kosovën në këto bisedime... BE-ja po përpiqet të...

BIRN: A do të merr pjesë Kosova në këto bisedime apo jo?

Sohlstrom: Po përpiqemi të gjejmë një mënyrë për ta zgjidhur këtë çështje.

BIRN: A është ngritur kjo çështje apo Kosova thjesht nuk është fare...?

Sohlstrom: Ekziston një problem teknik në lidhje me këtë çështje. Nuk e di natyrën e problemit saktësisht, por jam i sigurt se po përpiqemi ta zgjidhim këtë problem.

BIRN: A do të kemi përsëri gjuajtjen e përgjegjësisë nga vendorët te ndërkombëtarët ashtu siç jemi mësuar të shohim këtyre shtatë viteve të fundit? A do të jetë e qartë se kujt i takon përgjegjësia apo prapë do të kemi hedhjen e topit nga njëra anë në tjetrën për gjërat që dështojnë në Kosovë?

Sohlstrom: Unë nuk e di kush do ta gjuaj topin! Por ne me siguri nuk do ta mbajmë topin. Për mua është e qartë se angazhimi ndërkombëtar parashihet të jetë i kufizuar. Do të kenë garanci nëse gjërat nuk shkojnë mirë por bashkësia ndërkombëtare nuk do të ketë më përgjegjësinë ta qeverisë Kosovën. Këtë përgjegjësi do ta kenë përfaqësuesit e zgjedhur të Kosovës dhe kjo është shumë e qartë. Shpresoj se nuk do të përpiqen ta gjuajnë topin, por nëse e gjuajnë, ne nuk do ta marrim.

BIRN: Paramendoni nëse keni mision në veri dhe veriu vazhdon të jetë ai që është sot, a do të merrni përgjegjësi?

Sohlstrom: Mendoj se në veri mbretëron një situatë e veçantë. Bashkësia ndërkombëtare do të duhet të luaj një rol special, por shpresojmë se...

BIRN: Por nëse punët shkojnë keq, a do ta merrni përgjegjësinë?!

Sohlstrom: Nëse punët shkojnë keq në veri, bashkësia ndërkombëtare do të jetë pjesërisht përgjegjëse.

BIRN: Pjesërisht?!

Sohlstrom: Po.

BIRN: Pra, përsëri nuk do të ketë ndarje tё qartë tё pёrgjegjёsisё?

Sohlstrom: Thash që situata në veri është një situatë e veçantë, por poenta realisht është për çdo gjë tjetër që nuk është veriu i Kosovës dhe se Kosova ndoshta duhet, këtu parafrazoj dikë shumë më të njohur se unë, të mos pyes aq shumë se çka po bën bashkësia ndërkombëtare për të por të filloj të pyes çka do të bëjë Kosova për vete.

BIRN: Atëherë, çfarë prisni që të bëjnë shqiptarët e Kosovës që misioni juaj të mos zgjasë as edhe një orë më shumë se tri vite? Çka do të duhet të bëjnë shqiptarët që misioni juaj të mos zgjasë më shumë se tri vite?

Sohlstrom: Duhet të përgatiten plotësisht për zbatimin e marrëveshjes, të angazhohen seriozisht në luftimin e problemeve sa i përket sundimit të ligjit. Pas rezolutës së Këshillit të Sigurimit, ta zbatojnë marrëveshjen shpejt, të fillojnë me hartimin e kushtetutës dhe ligjeve të rëndësishme për decentralizimin, të sigurojnë se këto ligje do të implementohen dhe respektohen, të sigurohen se i respektojnë afatet kohore të përcaktuara në marrëveshje, të themelojnë ministritë e punëve të brendshme dhe drejtësisë, shërbimin policor dhe të përmirësojnë punën e gjyqësisë dhe do tё jenё në rrugë të drejtë.

BIRN: Pra energjia, papunësia apo shkollimi më i mirë nuk duket të jenë prioritete?!

Sohlstrom: Sepse nuk janë prioritet i zyrës civile ndërkombëtare por mbesin prioritet i BE-së. Siç thash më herët, ne do të bëjmë disa gjëra të caktuara...

BIRN: E kuptoni se ky është një lajm shumë i keq për Kosovën...se nuk do të ketë...

Sohlstrom: Jo, nuk është. Sepse...

...shikoni, ju po më pyetni çka do të bëjë zyra civile ndërkombëtare! Kjo zyre nuk do të jetë e angazhuar në çështjen e energjisë por BE-ja do të jetë e angazhuar në mënyra tjera, përmes shumë të hollave, përmes presionit sa i përket integrimit evropian. Zyra civile ndërkombëtare do të ketë rol të kufizuar, ajo do të merret me zbatimin e marrëveshjes, do të kemi një mision të BE-së në fushën e sundimit të ligjit, do të merremi me sundimin e ligjit e pastaj do të angazhohemi si Bashkim Evropian përmes Komisionit Evropian me para dhe ekspertizë për t’ju ndihmuar në fushën e energjetikës, do të bëjmë presion edhe në këtë fushë. Por nëse pyesni çka do të bëjë zyra civile ndërkombëtare dhe si mund ta heq qafe Kosova këtë zyre, atëherë e morët përgjigjen time.

BIRN: Sa kohë planifikoni të qëndroni në Kosovë? Si po e planifikoni jetën tuaj? Bazuar në situatën aktuale, sa të do qëndroni në Kosovë?

Sohlstrom: Planifikoj të qëndroj këtu deri sa të kemi një rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe pak më shumë.

BIRN: Ju faleminderit shumë.

Sohlstrom: Faleminderit juve.


[Jeta Xharra është drejtoreshë e BIRN-it në Kosovë. Këtë intervistë do të mund ta ndiqni në emisionin televiziv “Jeta në Kosovë” gjatë javëve në vijim]